Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Ông tổ của một nghề, một ngành học hoặc một dòng họ: "Tiên sư" dùng để chỉ vị tổ tiên đầu tiên, người đã sáng lập, truyền dạy hoặc có công khai sáng ra một nghề nghiệp, một môn học thuật cụ thể.
   • Từ dùng trong lời chửi rủa, mắng nhiếc: Trong ngữ cảnh thông tục, tiêu cực, "tiên sư" được dùng như một tiếng chửi, nhằm mắng nhiếc, xúc phạm tổ tiên của người khác.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Ông Tuệ Tĩnh được tôn vinh là tiên sư của ngành thuốc Nam. (Ông Tuệ Tĩnh được tôn vinh là ông tổ của ngành thuốc Nam.)
  • Tiên sư của nghề dệt lụa làng Vạn Phúc được thờ cúng rất trang trọng. (Ông tổ của nghề dệt lụa làng Vạn Phúc được thờ cúng rất trang trọng.)
  • Đồ tiên sư mày! Lại đến muộn nữa rồi! (Đồ tổ sư mày! Lại đến muộn nữa rồi! - dùng như lời chửi)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Tiên sư cha": Một biến thể nhấn mạnh hơn, thường dùng trong lời chửi rủa để thể hiện sự tức giận, khinh bỉ.

  • Tiên sư cha cái thằng ăn cắp! (Tổ sư cha thằng ăn cắp!)

• "Tiên sư nghề": Cụm từ dùng để chỉ riêng ông tổ của một nghề nghiệp cụ thể, mang sắc thái trang trọng, tôn kính.

  • Ngày giỗ tiên sư nghề mộc, các thợ cả đều tề tựu đầy đủ. (Ngày giỗ ông tổ nghề mộc, các thợ cả đều tụ họp đầy đủ.)

Biến thể và từ gần giống

• Tổ sư (danh từ): Từ đồng nghĩa, cũng dùng để chỉ ông tổ của một nghề, một môn phái. Có thể dùng trong cả ngữ cảnh trang trọng lẫn lời chửi (ví dụ: "Đồ tổ sư mày!").
• Sư tổ (danh từ): Thường dùng trong các môn phái võ thuật, tôn giáo để chỉ vị thầy tổ.
• Khai sơn tổ sư (thành ngữ): Chỉ vị tổ đầu tiên khai sáng ra một sự nghiệp, một môn phái.

Từ đồng nghĩa

• Ông tổ: Từ thông dụng, ít trang trọng hơn, thường dùng trong đời sống hàng ngày.
• Thủy tổ: Chỉ vị tổ đầu tiên của một dòng họ, một giống loài.

Lưu ý sử dụng

• Từ "tiên sư" mang hai sắc thái nghĩa trái ngược: một là trang trọng, tôn kính (khi nói về tổ nghề), hai là thô tục, xúc phạm (khi dùng làm tiếng chửi). Người dùng cần căn cứ vào ngữ cảnh và đối tượng giao tiếp để tránh hiểu nhầm hoặc gây mất lịch sự.
• Trong văn viết trang trọng hoặc khi thể hiện sự tôn kính, nên dùng các từ như "tổ sư", "ông tổ" để thay thế, tránh dùng "tiên sư" vì có thể gợi liên tưởng đến nghĩa tiêu cực.

1. đây nói tiên sư nghề làm thuốc